Ön Çapraz Bağ (ACL) Yaralanması

Nedir?

Ön çapraz bağ, dizin ön-arka dengesini sağlayan en önemli bağlardan biridir. Ani duruş, yön değiştirme, sıçrama veya sert düşüşlerde yırtılabilir.

Kimlerde görülür?

Futbol, basketbol, kayak, voleybol gibi sporlarla uğraşan aktif bireylerde yaygındır.

Belirtiler:

• Dizde ani "kopma" hissi
• Şişlik ve ağrı
• Dize yük verememe
• Boşalma veya güvensizlik hissi

Tedavi:

• Hafif yırtıklarda fizik tedavi
• Aktif yaşam süren hastalarda artroskopik cerrahi ile bağ onarımı veya rekonstrüksiyonu
• 4–6 ay süren rehabilitasyon süreci

Arka Çapraz Bağ (PCL) Yaralanması

Nedir?

PCL, dizin arka stabilitesini sağlar. Genellikle öne doğru gelen darbe sonucu (örneğin trafik kazası) oluşur.

Belirtiler:

• Arka diz ağrısı
• Şişlik
• Dizin aşırı geriye gitmesi hissi

Tedavi:

• Çoğu zaman Ön çapraz bağ yırtığı ile birliktedir
• Diz stabilitesini bozuyor ise veya başka yırtık ile eşlik ediyor ise cerrahi değerlendirilebilir

İç Yan Bağ (MCL) Yaralanması

Nedir?

İç yan bağ, dizin iç kısmında yer alır ve yana doğru zorlanmalarda yırtılabilir.

Nasıl olur?

Dize dışarıdan gelen darbe, düşme veya ani burkulmalarla oluşur.

Belirtiler:

• Diz iç kısmında ağrı
• Şişlik
• Hareket kısıtlılığı

Tedavi:

• Hafif ve orta seviye yırtıklarda istirahat, bandaj, fizik tedavi
• Ciddi yırtıklarda (Grade 3) cerrahi müdahale gerekebilir

Dış Yan Bağ (LCL) Yaralanması

Nedir?

LCL, dizin dış tarafında yer alır ve içe doğru aşırı zorlanmalarla hasar görebilir.

Neden olur?

Özellikle dizin içe doğru bükülmesi sonucu oluşur. Daha az görülür ancak ciddi olabilir.

Belirtiler:

• Dizin dış kısmında ağrı
• Denge kaybı

Tedavi:

• Hafif yırtıklarda konservatif tedavi
• Ciddi yırtıklarda cerrahi gerekebilir

Menisküs Yırtıkları

Nedir?

Menisküs, diz ekleminde kıkırdağın üstünde yer alan C şeklindeki yastıklardır. Ani dönmeler, çömelmeler ve travmalar sonucu yırtılabilir.

Belirtiler:

• Dizde kilitlenme
• Takılma hissi
• Ağrı ve şişlik

Tedavi:

• Küçük yırtıklarda istirahat ve fizik tedavi
• Yırtığın durumuna göre artroskopik menisküs onarımı veya çıkarılması (menisektomi)

Diz Kapağı Çıkığı (Patellar Dislokasyon)

Nedir?

Diz kapağının (patella), normal pozisyonundan dışarı doğru kaymasıdır. Genellikle travma sonrası oluşur.

Belirtiler:

• Ani kayma hissi
• Şiddetli ağrı
• Gözle görülür şekil bozukluğu

Tedavi:

• İlk çıkıkta kapalı redüksiyon (yerine oturtma)
• Dizlik ve fizik tedavi
• Tekrarlayan çıkıklarda cerrahi müdahale

Kıkırdak Zedelenmeleri (Kondral / Osteokondral Lezyonlar)

Nedir?

Osteokondral defekt, eklem yüzeyini kaplayan kıkırdak tabakası ile altındaki kemik dokunun birlikte zedelenmesi veya ayrılması durumudur. Genellikle diz ekleminde görülür, özellikle menisküs ve bağ yaralanmalarıyla birlikte olabilir.

Nasıl Oluşur?

• Ani burkulma ya da travmalar
• Tekrarlayan mikro travmalar (yüksek tempolu sporlar)
• Diz kapağının zorlanması
• Daha önce geçirilmiş diz ameliyatları

Belirtiler:

• Eklemde lokalize ağrı
• Hareketle artan sızı
• Kilitlenme hissi (özellikle parçacık oluştuysa)
• Şişlik ve hareket kısıtlılığı
• Spor yaparken ani ağrı veya boşalma hissi

Tanı:

• MR görüntüleme, hem kıkırdak hem de kemik alt yapıyı değerlendirmek için altın standarttır.
• Röntgende genellikle yalnızca ileri evrelerde görünür.

Tedavi Seçenekleri:

Küçük lezyonlarda (evre 1-2):

• Fizik tedavi ve egzersiz
• Aktivite kısıtlaması
• Kondroprotektif ilaçlar ve PRP/kök hücre enjeksiyonları

Geniş ve tam kat defektlerde (evre 3-4):

• Artroskopik müdahale ile hasarlı bölgenin temizlenmesi
• Mikrokırık yöntemi: Kemik iliğinden iyileştirici hücrelerin gelmesi sağlanır
• Mozaikplasti: Sağlam kıkırdak/kemiğin küçük parçalar hâlinde hasarlı alana nakli
• Osteokondral allogreft: Doku bankasından alınan canlı kıkırdak-kemik transferi
• Otojen kıkırdak hücre nakli (ACI): Genç aktif hastalarda tercih edilir

İyileşme Süreci:

• Cerrahiden sonra 6–12 hafta arasında değişen yük vermeme süresi gerekebilir
• Fizik tedavi desteğiyle eklem hareketi korunur
• Spora dönüş süresi 4–6 ay arasıdır

Koşucu Dizi (Patellofemoral Ağrı Sendromu)

Nedir?

Diz kapağı arkasında yer alan kıkırdağın aşırı yüklenmesiyle oluşur. Sık tekrarlayan koşular, zayıf kas yapısı ve yanlış ayakkabı kullanımı ile ilişkilidir.

Belirtiler:

• Merdiven inip çıkarken ağrı
• Uzun süre oturunca dizde ağrı

Tedavi:

• Dinlenme, soğuk uygulama
• Kas güçlendirme egzersizleri
• Gerekirse dizlik ve taban desteği

İliotibial Bant Sendromu (IT Band Syndrome)

Nedir?

Kalçadan dize uzanan kalın bağ dokusunun (iliotibial bant), dizin dış kısmında sürtünme sonucu iltihaplanmasıdır.

Kimlerde görülür?

Koşucular ve bisikletçilerde yaygındır.

Belirtiler:

• Diz dış kısmında yanıcı ağrı
• Özellikle aktivite sonrası artan şikâyet

Tedavi:

• Germe egzersizleri
• Fizik tedavi ve köpük rulo uygulamaları
• Aktivite modifikasyonu